 |
| Francois Busnel i Philip Roth |
Ostatnio z moim czytaniem jest naprawdę kiepsko. Z prowadzeniem bloga jeszcze gorzej. Na ten stan rzeczy składa się wiele przyczyn, ale najważniejszą z nich jest chroniczny brak czasu. Czytam mało, telewizji też właściwie nie oglądam. Żeby jednak nie pozostawać zupełnie w tyle, od czasu do czasu przeglądam program na dekoderze i jeśli coś mnie zainteresuje, nastawiam nagrywanie i czasem w nocy nadrabiam zaległości.
Pewnego razu zaciekawił mnie tytuł serii dokumentalnej i nagrałam całość. Nie spodziewałam się, że trafi mi się taka perełka! "Zjednoczone Stany Pisarzy" to seria emitowana na Canal+. François Busnel, francuski dziennikarz i producent telewizyjny specjalizujący się w programach literackich, zabiera nas w podróż po Stanach Zjednoczonych, aby porozmawiać o współczesnym świecie, Ameryce i literaturze ze sporym gronem amerykańskich pisarzy. Twórczość większości z nich nie jest znana w Polsce, ale zupełnie nie przeszkadzało mi to w delektowaniu się tymi rozmowami. Nie wszystkie wypowiedzi mnie porwały, ale wiele z nich może stanowić inspirację, a na pewno powód do zatrzymania się i zastanowienia. Jeśli natraficie na ten program, gorąco polecam.
Poniżej zamieszczam fragmenty wypowiedzi kilku pisarzy, które wydały mi się szczególnie interesujące:
Rola pisarza
Toni Morrison (ur. 1931)
„Mnóstwo dzieł, tak literackich, jak i filmowych wyraża pociąg do uosobionego zła: zabójstwa, krew, przemoc, seks i znów przemoc albo mieszanie i przeplatanie jednego z drugim. Mnie to wydawało się nudne. Mam na myśli pojęcia zła i grzechu. Potrzebne są smokingi, werble, makijaż, klauni. A po co? Tylko dla przyciągnięcia uwagi. Pisarz powinien mieć tego świadomość i to odrzucić. Jego rolą jest docierać pod powierzchnię rzeczy i je nam objaśniać. To nie znaczy, że jego historia musi być piękna, mieć szczęśliwe zakończenie. Nie o to mi chodzi. Dla mnie liczy się oświecenie. Skromne, osobiste, niepowierzchowne, albo nawet i wielkie.”
Philip Roth (ur. 1933)
„Pisarz nie ma żadnych obowiązków wobec nikogo. Ma je tylko wobec literatury, jednej z najważniejszych przegranych spraw ludzkości.”
„Literatura niewiele może, a jednak ma spore znaczenie. Nie może nic zrobić, ale jest ważna.”
Pat Conroy (1945-2016)
„Pisarz to wciąż najważniejsza postać na ziemi. Dla pisarza ważne jest wszystko: przyroda, ludzie, dialog, narracja. Głęboko wierzę w magię opowieści. Szkoda, że się zatraciła – ale wróci. Ludzie jej potrzebują. Jesteśmy jej posłańcami. Świat i język przekazywane są poprzez nas. Jeśli wystarczy nam zaangażowania i cierpliwości wówczas to, co piszemy – tak jak to, co pisał Balzac, Gide, Collette, George Sand – może poruszyć świat całe stulecia później. Takie jest zadanie powieściopisarza. Pisarz powinien mieć w sobie jak najwięcej ambicji i zdumienia. Temu poświęciłem życie. Jeśli poniosę porażkę, to znaczy, że nie byłem dość dobry. A jeśli odniosę sukces, to jestem szczęściarzem.”
Joyce Carol Oates
„Kiedy zaczynałam, były tematy zarezerwowane dla pisarek: rodzina i dzieci, i tematy męskie – polityka, wojna, polowanie. Kobiety poruszały je rzadko. Kiedy zaczęłam pisać na te tematy, byłam zaskoczona, że nie wszystkie recenzje są negatywne. Zdarzały się i przychylne. W latach 80-tych było sporo popularnych i wpływowych pisarek, ale w latach 50-tych było ich niewiele i nie traktowano ich poważnie. W XXI w. kobiety – pisarki są powszechnie akceptowane. (…) Często znakomite pisarki – Flannery O’Connor, Eudora Welty – pisały o małych sprawach, głównie opowiadania. Mnie interesuje szerszy krajobraz.”
Dan O’Brien
„Pisarze to faceci i kobiety, którzy drążą tematy. Którzy wstają co dzień rano i chcą nadać temu światu sens.”
Vendela Vida
„Uważam, że pisarz ma prowadzić czytelników pewną drogą. Nie wiem, czy to dobra odpowiedź. Pisarz ma oczywiście przedstawiać świat i dostarczać rozrywki. Humor jest ważną częścią literatury. Nie pozbawia jej walorów literackich. Wiele wybitnych dzieł napisano z humorem. Naszą rolą jest zabawianie. Pierwsza książka, która napisałam, nie bawiła nawet mnie. W taki czy inny sposób trzeba ludzi zabawiać. Poprzez humor, sposób opowiadania, opisaną intrygę, sytuację albo po prostu za pomocą słów i piękna języka. Niektórzy pisarze opowiadają nieciekawe historie, ale ich proza jest tak piękna, że nie przestaję czytać, by zobaczyć, co i jak robią.”
Jak pracuję/moja twórczość/inspiracje
Philip Roth
„Potrzebuję
dystansu, dwudziestu i więcej lat, żeby zrozumieć dane wydarzenie i
wyobrazić je sobie na nowo. Nie potrafię tworzyć na gorąco.”
Richard Ford
„Moja proza realistyczna ma sporo wspólnego z książkami historycznymi. Zwraca uwagę czytelnika na szczegóły i stara się utrudnić mu wydawanie łatwych sądów na temat życia.”
„W swoich powieściach staram się wyjść od prywatnego życia jednostek, które interesuje mnie najbardziej, i powiązać je z życiem zbiorowości, ponieważ jestem przekonany, że życie prywatne to życie zbiorowości, ale w miniaturze.”
Pat Conroy
„W dzieciństwie fascynował mnie Tom Wolfe pochodzący z Asheville w
Karolinie Północnej. Miał ojca-przemocowca i dziwną matkę. Czytałem jego
książki i myślałem: „On pisze o mnie.” Po nim był Faulkner. Mama
podsuwała mi też innych pisarzy z Południa. Uwielbiała np. Flannery
O’Connor. Potem odkryłem pisarzy światowych. Wcześniej nie wiedziałem,
że czytając książkę mogę być kobietą w Anglii – np. Isabelle Archer u
Henry’ego Jamesa; że Balzac może mnie zabrać do Paryża, którego nie
znałem. Poznawanie nowego kraju to jedna z zalet literatury. Pisząc o
Południu, piszę o swoim kraju, wielu ludziom nieznanym. To pasjonujące.”
Russel Banks
„Dzisiaj droga młodego człowieka, który chce być pisarzem, wiedzie przez uniwersytet i studia z pisania kreatywnego. Żaden z pisarzy, którzy weszli do historii literatury amerykańskiej, nie miał dyplomu z pisania.”
Ace Atkins
„Kryminały ukazują nieprzetworzoną rzeczywistość. Jej prawdziwą wersję, bez upiększeń i korekt. Dlatego lubię powieści kryminalne.”
Tom Franklin
„Faulkner i Szekspir to dla mnie dwaj najwięksi pisarze anglojęzyczni. Faulkner był genialny. Zbudował całe uniwersum, fantastycznie znał te strony, od arystokracji po robotników rolnych. Jestem jego wielbicielem. Faulkner stworzył pewną tradycję literacką. Obecnie zjeżdża tu wielu pisarzy, którzy odwiedzają jego grób.”
Joyce Carol Oates
„Pisarze opisują te pejzaże, które są im bliskie. Piszemy również dlatego, że chcemy uśmierzyć nostalgię – z samotności, tęsknoty za domem; przywołujemy więc nasz utracony krajobraz. Łączymy to oczywiście ze współczesnymi kwestiami.”
„Zbrodnia i tajemnica są kluczowe dla zrozumienia natury ludzkiej. Tematem autorów starożytnych, renesansowych czy dramatopisarzy elżbietańskich zawsze była zbrodnia – zbrodnie skrajnie nikczemne i te polegające na niemoralnym postępowaniu. Mam poczucie, że zgłębianie tajemnicy zbrodni pozwala dogłębniej pojąć istotę społeczeństwa i naturę ludzką.”
Vendela Vida
„Najpierw napisałam zupełnie inną książkę – 400 stron. Miałam 20 lat, kiedy ją skończyłam i byłam bardzo podekscytowana. Przed wysłaniem jej do agenta, chciałam ją jeszcze raz przeczytać, ale za każdym razem, kiedy zaczynałam, zasypiałam. Czytanie jej tak mnie nużyło, że pomyślałam: „Jeśli mnie ta książka usypia, uśpi każdego czytelnika.” Przynajmniej autor musi uważać swoje dzieło za interesujące. (…) Nie była to dobra wróżba, ale jeden fragment książki mnie budził – 8 stron poświęconych dziewczynie, która zostaje napadnięta w Nowym Jorku. Fragment ten stał się punktem wyjścia powieści „A teraz możesz już iść.” Zaczęłam pisać od początku zaczynając od tych 8 stron. 398 stron pierwotnej powieści poszło do kosza.”
O Ameryce
Paul Auster
„To miasto i jego niejednorodność zawsze mnie fascynowało.” [o Nowym Jorku]
„Nowy Jork jest czymś w rodzaju wieży Babel mniej lub bardziej udanej, w której wszystkie języki współistnieją obok siebie.”
„Nowy
Jork to najbardziej wyrazisty przykład tego, co uważamy za Amerykę,
który zarazem nie ma nic wspólnego z resztą Ameryki. To całkiem odrębne
miejsce.”
„Zawsze uważałem, że USA to niewyczerpany
temat. To pierwszy kraj na ziemi, w którym istoty ludzkie zostały
dosłownie odkryte i to nie stało się spontanicznie. Można powiedzieć, że
Ameryka to idea. Francja nią nie jest. Francja to Francja. To stary
kraj, który rozwijał się naturalnie, w Ameryce wszystko trzeba było
odkryć.”
Michael Collins
„Amerykański sen to móc godnie żyć. A tymczasem klasa średnia zanikła.”
„Sprzedaje się sen, w którym ludzie zarabiają setki milionów i zostają gwiazdami. Dzisiaj jesteś nikim, jutro masz wszystko. Prawdziwy amerykański sen to mieć tu normalne życie. Chodziło po prostu o bezpieczeństwo, a tego bezpieczeństwa już nie ma.”
O problemach współczesności
Richard Powers
„Rasa to z pewnością jedna z kluczowych kwestii. Nie jest to problem wyłącznie amerykański. Kluczowe jest też pytanie, czy ten niesamowity postęp techniczny zmienia nas samych i nasze aksjomaty.”
Dan O’Brien
„- Dlaczego przyroda jest dla Ciebie ważna?
- Bo to wszystko, co mamy. Jesteśmy jej częścią. Mamy dużo problemów kulturalnych i cywilizacyjnych. I wydaje mi się, że większość z tych problemów wynika z zerwania więzi z naturą. Postęp technologiczny jest dobry, o ile nie doprowadzi do zerwania więzi z tym, co jemy ani z miejscem, w którym żyjemy, z powietrzem, wodą. Wszystko rozpada się na kawałki i chyba zaczynamy to dostrzegać.”
Zjednoczone Stany Pisarzy
(United States of Authors)
seria dokumentalna, Francja, 2012
emisja: Canal+ Discovery
