Rachel Cusk, Arlington Park

„Arlington Park był miejscem tajemniczym; przedmieściem, a tak naprawdę wielką wioską, choć nawet tu potęga życia jawiła się w całej swej okazałości, obdzielając świat swoim niepohamowanym, odwiecznym uniwersalizmem. Wszystko tu było żywotne i niezłomne, to całe zdobywanie i posiadanie, ten rozwój, to nieustanne i wojownicze domaganie się uznania.” (s. 46)

Rachel Cusk to pisarka, której nazwisko jest już dobrze znane w kręgach literackich. „Arlington Park” to siódma książka w jej dorobku, która znalazła się w finale nagrody Orange Prize w 2007 r. Jej akcja toczy się w ciągu jednego deszczowego dnia w Arlington Park, fikcyjnym przedmieściu Londynu, zamieszkanym głównie przez rodziny z dziećmi klasy średniej. Cusk opowiada nam o jednym dniu z życia pięciu kobiet, żon i matek, które podczas rutynowych zajęć zastanawiają się nad sensem funkcjonowania w domowym kieracie. Mimo wykształcenia większość z nich nie pracuje poświęcając się życiu domowemu, które sprawia wrażenie pułapki, w której ugrzęzły ich wcześniejsze plany i aspiracje. Uczucia i rozmyślania bohaterek są zadziwiająco podobne w swoim krytycyzmie wobec macierzyństwa oraz związku z mężem. Jedna z bohaterek nawet posuwa się do stwierdzenia, że mąż ją „zamordował” podejmując decyzję o przeprowadzce na przedmieścia. Wszystkie bohaterki są zajęte swoimi problemami, swoim zmęczeniem, swoją frustracją i swoją krzywdą… 

Wizja macierzyństwa i życia domowego zarysowana w tej książce jest niesłychanie pesymistyczna. Czytając ją miałam wrażenie, że wszystkie bohaterki są pogrążone w niekończącej się depresji, której powodem są dzieci i mężowie. Wszystkie z nich mają problemy w komunikowaniu się. Ich myśli, prezentowane przez Cusk w formie strumienia świadomości, są zupełnie niezgodne z tym, co robią i mówią. Na horyzoncie nie widać najbledszej iskierki sygnalizującej poprawę, gdyż wpleciony wątek dotyczący matki jednej z naszych bohaterek również nie napawa optymizmem. Po śmierci męża i rozpoczęciu przez córki życia na własny rachunek zabija ona czas alkoholem i niekończącymi się rozmowami telefonicznymi, którymi chce zagłuszyć narastającą samotność. Podsumowując, w świecie opisanym przez autorkę kobiety mają – excusez le mot - „przerąbane” w momencie, gdy założą rodzinę. 

Żadna z bohaterek nie wzbudziła mojej sympatii, a jakieś żywsze uczucia odczułam jedynie wobec zaniedbanej Solly, oczekującej narodzin czwartego dziecka, która pod wpływem swojej lokatorki postanowiła zawalczyć o siebie przynajmniej w odniesieniu do przeniesienia części obowiązków na męża. Jednak jest to bohaterka, która pojawia się w książce zaledwie w jednym rozdziale i jej historia jest odseparowana od pozostałych (nie rozgrywa się jedynie podczas tego deszczowego dnia).

Paradoksalnie, wiele z odczuć bohaterek jest mi bliska. Również miałam dosyć obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem, zasypiałam na stojąco, zmieniałam pieluchy, dziecko mnie denerwowało swoimi kaprysami, ale nigdy nie opisałabym swojego życia i doświadczenia macierzyństwa w tak ciemnych barwach. Ważną rolę w zaprowadzeniu w życiu właściwej równowagi mają nasi partnerzy. W książce Cusk mężczyźni są bezbarwni, nic nie wnoszą do akcji, chyba że przyczyniają się do jeszcze większego stresu odczuwanych przez ich żony. Może Cusk przeniosła swoje doświadczenia i odczucia do tej książki, ale są one wybitnie jednostronne i nie zgadzam się z tą wizją. Mimo że bohaterek jest aż pięć, prezentują one bardzo zbliżony pogląd na macierzyństwo, nie ma wśród nich żony i matki zadowolonej z życia, kochającej i kochanej. Wnioskując z tej książki bohaterką, która zawalczyła o siebie i swoją podmiotowość jest lokatorka jednej z bohaterek, która zostawiła męża i dziecko (któremu jest z ojcem „dobrze”) i ruszyła w świat kontynuując karierę prawniczą. Szczerze powiem, że wątpię, aby jej szczęście mogło być kompletne.

Jest to książka napisana interesująco, stylowo niewiele można jej zarzucić, gdyż nawet pewne dłużyzny zbytnio nie drażnią. Widać w niej wpływ „Pani Dalloway” Virginii Woolf, na której podobno Cusk się wzorowała. Niemniej jednak, mimo zrozumienia dla wielu uczuć i rozterek bohaterek, nie jestem w stanie zaakceptować tak beznadziejnej wizji życia rodzinnego. Nie ma wśród bohaterek żadnej, która miałaby nieco optymistyczniejsze podejście do swojej roli żony i matki. Ta jednostronność i wszechobecny pesymizm dołuje i przyznam, że z ulgą zakończyłam tę wizytę w Arlington Park. Nie żałuję, że sięgnęłam po tę książkę; nawet nie mogę powiedzieć, że jestem zaskoczona jej wydźwiękiem, gdyż czytałam parę wywiadów z pisarką, w których nie ukrywa swojego podejścia do macierzyństwa, ale jednak jestem nieco rozczarowana jednowymiarowością przekazu.

 

Rachel Cusk (ur. 1967) – z pochodzenia Kanadyjka, mieszkała i kształciła się w Anglii i Stanach Zjednoczonych. Autorka sześciu powieści, m.in. znanych polskim czytelnikom "Arlington Park" i "Wariacje na temat rodziny Bradshaw". Jest laureatką Nagrody im. Somerseta Maughama i Nagrody Whitbread, a w 2007 roku znalazła się w ścisłym finale Nagrody Orange przyznawanej najlepszym pisarkom. 

 

 

 

Autor: Rachel Cusk
Tytuł oryginalny: Arlington Park
Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie
Tłumacz: Paweł Łopatka
Rok wydania: 2010
Liczba stron: 308

 

Rachel Cusk, Ostatnia wieczerza

Rachel Cusk to „gorące” nazwisko we współczesnej literaturze brytyjskiej, autorka kilku świetnie przyjętych przez krytykę książek. Nie mogę się wypowiedzieć na temat jej beletrystyki, gdyż jeszcze się z nią nie zetknęłam, ale „Ostatnia wieczerza” to dobry punkt wyjścia do zawarcia bliższej znajomości z twórczością pani Cusk.

Jest to bardzo osobista książka zawierająca refleksje pisarki spisane po spędzeniu kilku miesięcy we Włoszech razem z najbliższą rodziną: mężem i dwiema kilkuletnimi córeczkami. Postanawiają oni pewnego dnia porzucić dotychczasową, uporządkowaną egzystencję i przenoszą się na kilka miesięcy do Italii. Przy czym nie był to zwykły wakacyjny wypad, ale próba odcięcia się od rutyny codziennego życia oraz stałego miejsca zamieszkania. Przed wyjazdem rodzina sprzedała dom, w którym mieszkali w Anglii, a wracając tam po przeżyciu włoskiej przygody nie mieli jasno sprecyzowanych planów, co do swojego miejsca na ziemi i - ogólnie rzecz ujmując - przyszłości…

Pisarka nie boi się pokazać czytelnikom, że z trudem godzi role matki, żony i artystki. Pobyt we Włoszech jest ważny dla tej rodziny, nie tylko dla autorki. Jej pozwala zyskać nową perspektywę, nowe bodźce i nowe inspiracje dla swojej twórczości. Jeśli zaś chodzi o rodzinę, to ta włoska ekspedycja ma najprawdopodobniej uchronić ją przed rozpadem. Charakterystyczna jest w relacji pisarki nieobecność jej męża. Poza kilkoma zdaniami na samym początku książki odnoszącymi się do niego, potem nie występuje on w opisach jako oddzielna osoba ani razu, jest tylko częścią „nas”. Córki tez zresztą często występują w formie zbiorowej jako „dziewczynki”.

Ta opowieść – nawiasem mówiąc tytuł nie odnosi się do dzieła Leonarda da Vinci, lecz raczej do obrazu Tintoretta z katedry w Lukce (obrazek poniżej) – przypomina mi nieco eseje Zbigniewa Herberta, z tym, że nasz wybitny poeta koncentrował się głównie na odczuciach wobec dzieł sztuki, a u Cusk nastrój jest bardziej przyziemny, znajduje się tu wiele odniesień do życia codziennego. Szczególnie dręczy ją kwestia rutyny i osadzenia w życiu rodzinnym w kontekście wyzwań, jakie przed nią stawia uprawiany przez nią zawód. Zawód, który nie gwarantuje stabilności finansowej, czego zresztą cała rodzina doświadcza pod koniec włoskich wakacji.

Źródło zdjęcia: www.welcometuscany.it



Z książki wynika, że osobą dominującą w tej rodzinie jest pisarka. To jej potrzeby okazały się decydujące dla podjęcia tej wymagającej podróży. Wymagającej dla pozostałych członków rodziny – córki pożegnały się wcześniej niż zwykle ze szkołą, mąż najprawdopodobniej musiał uporządkować swoje zobowiązania zawodowe… Wszystko po to, aby się na nowo odnaleźć, podwyższyć jakość wspólnego życia i aby ułatwić Rachel Cusk odnalezienie nowych źródeł natchnienia.

Z informacji, które udało mi się wyszperać w internecie wynika, że małżeństwo Rachel Cusk nie przetrwało, a obecnie pracuje ona nad książką, która będzie się odnosiła do rozwodu właśnie.

Czy warto przeczytać tę książkę? Na pewno tak! Mimo że nie czytałam innych książek Rachel Cusk, a może właśnie dlatego, byłam bardzo zadowolona, że miałam okazję zapoznać się z „Ostatnią wieczerzą”. Pokazuje ona talent autorki. Jej relacja jest pełna intrygujących i często niepokojących dygresji i skojarzeń najczęściej wywołanych kontaktem z dziełami sztuki, innymi ludźmi, zwyczajami…

Szczerze polecam tę lekturę. Temat „włoskich wakacji” wydaje się nieco ograny poprzez zalew różnego rodzaju literatury podróżniczej lub romansowej, ale gwarantuję, że tak nie jest w tym przypadku. Ja na pewno sięgnę w najbliższym czasie po beletrystykę Rachel Cusk, gdyż „Ostatnia wieczerza” okazała się dla mnie intrygującą lekturą i jednocześnie zachętą do poznania jej twórczości.

Poniżej kilka cytatów, które zapadły mi w pamięć:

„Przychodzi mi na myśl, że ta para Francuzów stanowi dokładną analogię krytyki literackiej. Zupełnie nie przejmują się tym, że sami nigdy nie potrafiliby stworzyć czegoś pięknego, jak stworzył Berttrand. Niemniej ich obecność tutaj dowodzi tego, że Bertrandowi ostatecznie potrzebny jest świat po to, żeby oglądał jego dzieła. Potrzebna jest mu rzeczywistość, żeby zestawiać z nią to, co stworzy.”

„Chciałabym nauczyć się czytać strukturę życia, tak jak meteorolodzy odczytują strukturę chmur, bo musi być w niej zapisana przyszłość. Gdyby tylko człowiek wiedział, gdzie szukać.”

„O tej porze dnia dom tworzy czarną plamę na wzgórzu. Jego sylwetka jest imponująca i bynajmniej nie przyjazna. Patrzymy nań z dołu i nagle dociera do nas, że jesteśmy tak daleko od swojego domu, zdani wyłącznie na własną wolę i niezakorzenienie. Niemniej właśnie to uczucie stanowi decydujący ruch w procesie wyzwolenia. Patrzeniu w te ciemne, dalekie okna towarzyszy przecięcie więzów, podniesienie kotwic.”

 „(…) gry zaś gaszą nasz czas. Są sposobami na zabicie czasu, a czas, jak teraz rozumiemy, to nasz majątek. Zamierzamy inwestować go mądrze. Chcemy, żeby starczyło go na jak najdłużej.”

Rachel Cusk (ur. 1967 r. w Kanadzie) jest autorką kilku nagrodzonych powieści, a także autobiograficznej książki opisującej jej doświadczenie macierzyństwa (A Life’s Work, 2001). W 2003 roku znalazła się w gronie najbardziej obiecujących brytyjskich pisarzy młodego pokolenia (tzw. Granta’s Best of Young British Novelists). Powieść Arlington Park z 2007 została nominowana do nagrody Orange.  Rozmowę z autorką w "Wysokich Obcasach" znajdziecie tu. 

Moja ocena: 5,5 / 6

 

Autor: Rachel Cusk

Tytuł oryginalny: The Last Supper. Summer in Italy

Tłumacz: Agnieszka Pokojska

Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie

Rok wydania: 2009

Liczba stron: 317