środa, 6 marca 2013

Rafał Malczewski, Od cepra do wariata




„Zakopane zawsze miało szczęście do artystów, uczonych i wariatów.” (s. 25)

 

Rafał Malczewski był artystą, choć nie tak sławnym jak słynny ojciec, nie był uczonym, a wariatem bywał głównie w odniesieniu do Zakopanego, które stało się jego miejscem na ziemi mimo obiektywnie stwierdzanych przez niego niedogodności życia codziennego w tym miejscu. Była to barwna postać przedwojennego Zakopanego. Syn słynnego malarza, od wczesnej młodości został „oczadzony” urokiem podhalańskiego kurortu. Nawet minusy, które wymienia z sarkazmem w swoich książkach o Zakopanem, nie przesłoniły mu niebotycznych plusów tego miejsca; plusów, które uczyniły z niego piewcę radości życia i rozrywek oferowanych przez Zakopane. Jego życie i pisarstwo nierozerwanie zostało związane z górskim kurortem i ta niewielka książeczka jest tego żywym dowodem. 

Książka została po raz pierwszy wydana w 1939 r. Jest to zbiór felietonów Malczewskiego na tematy rozmaite, ale wspólnym mianownikiem jest Zakopane. Każdy Polak z grubsza zna dzieje podhalańskiego miasteczka i nagłego skoku popularności wśród turystów po odkryciu go przez Tytusa Chałubińskiego, który zaczął tam masowo wysyłać swoich chorych podopiecznych na początku XX wieku (?). Ale to był tylko początek świetlanej kariery podhalańskiej mieściny, która wcześniej funkcjonowała w zupełnym zapomnieniu. 
 
Rafał Malczewski w swoich krótkich formach literackich z dużym sarkazmem i poczuciem humoru naświetla poszczególne aspekty życia w tym miejscu. On sam osiedlił się tam w 1915 r. i mieszkał aż do wybuchu II wojny światowej. Znał więc miejscowych mieszkańców od podszewki, czy też „jak zły szeląg”, bo nie skąpi nam opisów dotyczących „skubania” niczego nie świadomych ceprów czy swoiście pojmowanej oszczędności nie pozwalającej na podejmowanie ważniejszych inwestycji na rzecz poprawy warunków życia. 



Co ciekawe jednak, cepry – czy to gruźlicy, którzy pierwsi zjeżdżali do Zakopanego, czy to zwolennicy sportów zimowych, którzy pojawili się później, zwłaszcza po uruchomieniu kolejki na Kasprowy Wierch - nic sobie nie robiły z tych szykan, które ich spotykały i wracali po więcej. Malczewski określa ten stan umysłu jako odurzony nieznanym narkotykiem, który nazywa – jakżeby inaczej – zakopianicą. Tenże narkotyk uderzył w turystów ze zdwojoną siłą po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, gdyż sława Zakopanego rosła nieustannie. Na kartach jego felietonów przemyka się wiele postaci, stałych bywalców bądź mieszkańców tego miasta: Witkacy, Kornel Makuszyński, profesor Bystroń, Leon Chwistek, w jednym z felietonów wspomniany też jest Gilbert Chesterton, który był gościem zakopiańskiej bohemy artystycznej. 

Malczewski, mieszkając w tym mieście, zauważał konieczność zmian. Uwagę zwracają jego teksty dotyczące poparcia idei stworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego czy potrzeby utrzymywania czystości na szlakach. Jego słowa nic nie straciły na aktualności. 

W książce tej odzwierciedlony jest beztroski nastrój zabawy i wytchnienia klasy średniej podczas wywczasów w górach w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Możemy poczuć tę radość i miłość autora do Zakopanego. Tę pewność, że znalazł swoje miejsce na ziemi. Znając koleje jego życia, możemy tylko bardziej dojmująco mu współczuć, że wiele lat spędził w oddaleniu od swojego ukochanego Zakopanego. 

„Miło jest spędzić święta w Zakopanem i odrodzić się w tej oazie niefrasobliwego bałaganu. Nikomu, kto raz zawitał tutaj w grudniu czy styczniu, nie przeminie ochota powtarzania tego aż do śmierci, a nawet i później. Cóż się stanie jednak z tym, który pierwszy raz przybędzie w okresie furii słonecznej? [luty, marzec] […] 
Ogarnie go pasja ruchu, pogoni za wiewiórką, czubami smreków, wytarza się w śniegach i zaryczy jak dzikus, któremu radość życia odebrała rozum. Będzie łypał białkami oczów zdradzających bezbrzeżny zachwyt, nie wypowiedziany słowem. Lecz jest i na to rada. Niezadługo nauczy się stany uczuciowe wyrażać tańcem derwisza, który wypił litr wódy z białą główką. […] Pod chłostą górskiego słońca wybuzuje z niej wszelki nadmiar wody, cały zapas sadła i dolinowej malarii.” (s. 95) 

Dzięki plastycznemu językowi Malczewskiego przedwojenne Zakopane, jego mieszkańcy i goście, stają przed nami jak żywi, a oczami wyobraźni widzimy te zastępy warszawiaków (bo głównie oni cierpieli na zakopianicę) w pogoni za górskim słońcem i śniegiem. Ta książka to pean na cześć miasta, gór i ludzi tam mieszkającyh. Nie są oni ideałami, oj nie są, ale to oni sprawili, że Zakopane stało się legendą, a pióro Malczewskiego tę legendę utwierdza. Jeśli chcecie poczuć atmosferę przedwojennych hulanek, swawoli w najsłynniejszym górskim kurorcie przedwojennej Polski, to zdecydowanie książka dla Was. 

Książka została przeczytana w ramach wyzwania:








Autor: Rafał Malczewski 
Wydawnictwo: LTW 
Rok wydania: 2006 
Liczba stron: 144

2 komentarze:

Autorzy

Agopsowicz Monika Albaret Celeste Albom Mitch Alvtegen Karin Austen Jane Babina Natalka Bachmann Ingeborg Baranowska Małgorzata Becerra Angela Beekman Aimee Bek Aleksander Bellow Saul Bennett Alan Besala Jerzy Bobkowski Andrzej Bogucka Maria Bonda Katarzyna Borkowska Urszula Bowen Rhys Brabant Hyacinthe Braine John Brodski Josif Calvino Italo Castagno Dario Cegielski Tadeusz Cejrowski Wojciech Cherezińska Elżbieta Cleeves Ann Courtemanche Gil Covey Sean Crummey Michael Cusk Rachel Czapska Maria Czarnecka Renata Czarnyszewicz Florian Czwojdrak Bożena Dallas Sandra de Blasi Marlena Didion Joan Dmochowska Emma Doctorow E.L. Domagalski Dariusz Domańska-Kubiak Irena Dostojewska Anna Drewniak Wojciech Drinkwater Carol Drucka Nadzieja Druckerman Pamela Dunlop Fuchsia Dyer Wayne Edwardson Ake Evans Richard Fabiani Bożena Fadiman Anne Faulkner William Fiedler Arkady Filipowicz Wika Fletcher Susan Fogelström Per Anders Fønhus Mikkjel Fowler Karen Joy Frankl Viktor Franzen Jonathan Frayn Michael Fredro Aleksander Fryczkowska Anna Gaskell Elizabeth Genow Magdalena Gilmour David Giordano Paolo Goetel Ferdynand Goethe Johann Wolfgang Gołowkina Irina Grabowska-Grzyb Ałbena Grabski Maciej Green Penelope Grimes Martha Grimwood Ken Gunnarsson Gunnar Gustafsson Lars Gutowska-Adamczyk Małgorzata Guzowska Marta Hagen Wiktor Hamsun Knut Hejke Krzysztof Helsztyński Stanisław Hen Józef Herbert Zbigniew Hill Napoleon Hill Susan Hoffmanowa Klementyna Holt Anne Hovsgaard Jens Hulova Petra Ishiguro Kazuo Iwaszkiewicz Jarosław Iwaszkiewiczowa Anna Jaffrey Madhur Jahren Hope Jakowienko Mira Jamski Piotr Jaruzelska Monika Jastrzębska Magdalena Jersild Per Christian Jörgensdotter Anna Jurgała-Jureczka Joanna Kaczyńska Marta Kallentoft Mons Kanger Thomas Kanowicz Grigorij Karlsson Elise Karon Jan Karpiński Wojciech Kaschnitz Marie Luise Kolbuszewski Jacek Komuda Jacek Kościński Piotr Kowecka Elżbieta Kraszewski Józef Ignacy Kręt Helena Kroh Antoni Kruusval Catarina Krzysztoń Jerzy Kuncewiczowa Maria Kutyłowska Helena Lackberg Camilla Lanckorońska Karolina Lander Leena Larsson Asa Laurain Antoine Lehtonen Joel Loreau Dominique cytaty Lupton Rosamund Lurie Alison Ładyński Antonin Łapicka Zuzanna Łopieńska Barbara Łozińska Maja Łoziński Mikołaj Maciejewska Beata Maciorowski Mirosław Mackiewicz Józef Magris Claudio Malczewski Rafał Maloney Alison Małecki Jan Manguel Alberto Mankell Henning Mann Wojciech Mansfield Katherine Marai Sandor Marias Javier Marinina Aleksandra Marklund Liza Marquez Gabriel Masłoń Krzysztof Mazzucco Melania McKeown Greg Meder Basia Meller Marcin Meredith George Michniewicz Tomasz Miłoszewski Zygmunt Mitchell David Mizielińscy Mjaset Christer Mrożek Sławomir Mukka Timo Murakami Haruki Musierowicz Małgorzata Musso Guillaume Myśliwski Wiesław Nair Preethi Naszkowski Zbigniew Nesbø Jo Nesser Hakan Nicieja Stanisław Nothomb Amelie Nowakowski Marek Nowik Mirosław Obertyńska Beata Oksanen Sofi Orlińska Zuzanna Ossendowski Antoni Ferdynand Pająk-Puda Dorota Paukszta Eugeniusz Pawełczyńska Anna Pawlikowski Michał Pezzelli Peter Pilch Krzysztof Platerowa Katarzyna Plebanek Grażyna Płatowa Wiktoria Proust Marcel Pruszkowska Maria Pruszyńska Anna Przedpełska-Trzeciakowska Anna Puchalska Joanna Puzyńska Katarzyna Quinn Spencer Rabska Zuzanna Rankin Ian Rejmer Małgorzata Reszka Paweł Rutkowski Krzysztof Rylski Eustachy Sadler Michael Safak Elif Schirmer Marcin Seghers Jan Sobański Antoni Sobolewska Justyna Staalesen Gunnar Stanowski Krzysztor Stasiuk Andrzej Stec Ewa Stenka Danuta Stockett Kathryn Stulgińska Zofia Susso Eva Sypuła-Gliwa Joanna Szabo Magda Szalay David Szarota Piotr Szczygieł Mariusz Szejnert Małgorzata Szumska Małgorzata Terzani Tiziano Theorin Johan Thompson Ruth Todd Jackie Tomkowski Jan Tristante Jeronimo Tullet Herve Velthuijs Max Venclova Tomas Venezia Mariolina Vesaas Tarjei Wachowicz-Makowska Jolanta Waltari Mika Wałkuski Marek Wańkowicz Melchior Warmbrunn Erika Wassmo Herbjørg Wasylewski Stanisław Weissensteiner Friedrich White Patrick Wiechert Ernst Wieslander Jujja Włodek Ludwika Zevin Gabrielle Zyskowska-Ignaciak Katarzyna Żylińska Jadwiga
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...