sobota, 29 czerwca 2013

Jarosław Iwaszkiewicz, Portrety na marginesach





Historia powstania tego wydawnictwa jest dość niezwykła. Otóż w 1962r. wydawnictwo Czytelnik wydało antologię poetów polskich pt. „Poezja polska 1914 – 39). Jarosław Iwaszkiewicz, po lekturze wierszy, pewnego dnia podszedł do legendarnej Ireny Szymańskiej w kawiarni „Czytelnika” i przekazał jej egzemplarz tej książki ze swoimi karteluszkami, na których zapisał swoje wspomnienie danego autora. Wydawnictwo skopiowało te notatki i oprawiło tak uzupełnioną książkę u introligatora. Jak wspominała Irena Szymańska: „Jest to chyba najcenniejszy dar, jaki kiedykolwiek dostałam i najcenniejsza pamiątka, jaka pozostała mi po Jarosławie.”

Po raz pierwszy opublikowano „Marginalia” na łamach „Twórczości” w 1991 r., a po dwóch latach wydano je w formie książkowej. W wydaniu z 2004 r., które miałam przyjemność czytać, uzupełniono te notki o charakterystyki ludzi kultury, które były rozsiane w licznych tekstach Iwaszkiewicza: artykułach, dziennikach czy esejach. 

Znajdziemy w tej książce różnobarwną i bardzo zróżnicowaną galerię postaci, które ożywają na chwilę dzięki wspomnieniu Jarosława Iwaszkiewicza. Oprócz tuzów przedwojennego i powojennego pisarstwa (Tuwim, Lechoń, Wierzyński, Miłosz, Gombrowicz i wielu innych) znajdują tu się też twórcy i osoby niemal kompletnie zapomniane. A często należy im się chwila zadumy i przypomnienie we współczesności.

Jaki charakter mają te zapiski? Przede wszystkim rzuca się w oczy ich niejednorodne źródło i spore zróżnicowanie jeśli chodzi o zawartość, charakter zapisu. Czasem jest to bowiem kilkuakapitowa, przemyślana notka z początkiem, środkiem i akcentem końcowym, a czasem to zaledwie kilka zdań wyrwanych z kontekstu lub zaledwie jedno charakterystyczne wspomnienie, scena, gest, który tkwi w pamięci autora i na trwałe kojarzy mu się z danym bohaterem. Trzeba przyznać, że często są to niebanalne i bardzo celne charakterystyki. Iwaszkiewicz nie kryje również, czy daną osobę darzył sympatią, czy też nie. Przeważnie unika jednak złośliwości. Jest tylko kilka osób, wobec których był nieco złośliwy, np. Marusia Kasprowiczowa.

"Była to dziwaczna i może niecierpliwiąca, bardzo piękna kobieta, która miała wielkie pretensje do życia. Nie bardzo wiedziała o tym, że jeśli chce się to życie przychwycić, że jeżeli się je chce pokazać, to należy myśleć i mówić o innych, tych, co to życie tworzą, a nie tylko o sobie. To jednak było także i wdziękiem pani Marii, to niefrasobliwe mieszanie wielkich i małych materii, a wszystkich we własnej filiżance, i wiercenie ich tylko własną małą łyżeczką. (…)” (s. 71)




A wspomnienie o Jerzym Putramencie bardzo mnie rozbawiło mając w pamięci jego późniejszą wszechwładność w PRL-owskim środowisku literackim.


Zasługą tych miniatur, impresji jest także przywołanie zapomnianych twórców, zresztą nie tylko pisarzy i poetów. Dla mnie na przykład takim odkryciem był wspomniany przez autora malarz Podola Kazimierz Przyszychowski. „(…) malarz, rodem z Ukrainy, autor bladych akwarel, obrazujących pejzaż i obyczaje podolskie. (…) Otóż „Opowiadania podolskie” Wołoszynowskiego zawsze mi przypominają podolskie akwarele Przyszychowskiego. Są tak precyzyjne, namalowane z taką znajomością rzeczy i tak głęboko sięgają w znaczenie literatury bałagulskiej. (…)” (s. 119) Źródło zdjęcia

Wspomnienia Iwaszkiewicza są ważnym świadectwem. Przecież obejmował on swoją pamięcią tak różne epoki literackie! Czasy wołyńskie, jeszcze przedrewolucyjne, przedwojenne salony literackie, środowisko skamandrytów oraz czasy powojenne. Większość portretów to wspomnienie osób z czasów przedwojennych lub z okresu wczesnej młodości autora. Wspomnień powojennych jest naprawdę niewiele. Znakomita większość wspomnień dotyczy osób, które znał. Jednym z zauważonych przeze mnie wyjątków od tej reguły jest notka poświęcona Marii Skłodowskiej-Curie, której Iwaszkiewicz nie znał osobiście, a przynajmniej nie wynika to z tekstu.

Czytając tę książeczkę poznajemy tych, których pisarz pamiętał i chciał tę pamięć utrwalić, niekiedy wbrew powszechnemu zapomnieniu. Z drugiej strony, widać w tych miniaturach wielki talent pisarski Iwaszkiewicza. Jedyne, czego mi brakowało w tej książce, to podanie źródła informacji o pochodzeniu danego wpisu. Całość bibliografii jest oczywiście podana na końcu, ale czytając dane wspomnienie nie wiemy, skąd ono pochodzi, a z uwagi na niejednorodną formę tych fragmentów literackich, byłaby to pomocna informacja. Lektura „Portretów na marginesie” była dla mnie wielką przyjemnością i oddechem od codzienności.


Autor: Jarosław Iwaszkiewicz
Wydawnictwo: Biblioteka Więzi
Rok wydania: 2004
Liczba stron: 176


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Ze względu na nasilony ostatnio napływ spamu, możliwość komentowania przez użytkowników anonimowych została zablokowana.
Niestety, nie zawsze jestem w stanie od razu odpowiedzieć na komentarz. Dziękuję za wyrozumiałość i komentowanie. :)

Autorzy

Agopsowicz Monika Albaret Celeste Albom Mitch Alvtegen Karin Austen Jane Babina Natalka Bachmann Ingeborg Baranowska Małgorzata Becerra Angela Beekman Aimee Bek Aleksander Bellow Saul Bennett Alan Bobkowski Andrzej Bogucka Maria Bonda Katarzyna Brabant Hyacinthe Braine John Brodski Josif Calvino Italo Castagno Dario Cegielski Tadeusz Cejrowski Wojciech Cherezińska Elżbieta Cleeves Ann Courtemanche Gil Crummey Michael Cusk Rachel Czapska Maria Czarnyszewicz Florian Dallas Sandra de Blasi Marlena Didion Joan Dmochowska Emma Doctorow E.L. Domańska-Kubiak Irena Dostojewska Anna Drinkwater Carol Drucka Nadzieja Druckerman Pamela Dunlop Fuchsia Edwardson Ake Evans Richard Fadiman Anne Faulkner William Fiedler Arkady Fletcher Susan Fogelström Per Anders Fønhus Mikkjel Fowler Karen Joy Franzen Jonathan Frayn Michael Fryczkowska Anna Gaskell Elizabeth Gilmour David Giordano Paolo Goetel Ferdynand Goethe Johann Wolfgang Gołowkina Irina Grabowska-Grzyb Ałbena Grabski Maciej Green Penelope Grimes Martha Grimwood Ken Gunnarsson Gunnar Gustafsson Lars Gutowska-Adamczyk Małgorzata Guzowska Marta Hagen Wiktor Hamsun Knut Hejke Krzysztof Herbert Zbigniew Hill Susan Hoffmanowa Klementyna Holt Anne Hovsgaard Jens Hulova Petra Ishiguro Kazuo Iwaszkiewicz Jarosław Iwaszkiewiczowa Anna Jaffrey Madhur Jakowienko Mira Jamski Piotr Jaruzelska Monika Jastrzębska Magdalena Jersild Per Christian Jörgensdotter Anna Jurgała-Jureczka Joanna Kaczyńska Marta Kallentoft Mons Kanger Thomas Kanowicz Grigorij Karon Jan Karpiński Wojciech Kaschnitz Marie Luise Kolbuszewski Jacek Komuda Jacek Kościński Piotr Kowecka Elżbieta Kraszewski Józef Ignacy Kroh Antoni Kruusval Catarina Krzysztoń Jerzy Kuncewiczowa Maria Kutyłowska Helena Lackberg Camilla Lanckorońska Karolina Lander Leena Larsson Asa Lehtonen Joel Lupton Rosamund Lurie Alison Ładyński Antonin Łopieńska Barbara Łozińska Maja Łoziński Mikołaj Mackiewicz Józef Magris Claudio Malczewski Rafał Maloney Alison Małecki Jan Manguel Alberto Mankell Henning Mann Wojciech Mansfield Katherine Marai Sandor Marias Javier Marinina Aleksandra Marklund Liza Marquez Gabriel Masłoń Krzysztof Mazzucco Melania Meder Basia Meller Marcin Meredith George Michniewicz Tomasz Miłoszewski Zygmunt Mitchell David Mizielińscy Mjaset Christer Mrożek Sławomir Mukka Timo Murakami Haruki Musierowicz Małgorzata Musso Guillaume Muszyńska-Hoffmannowa Hanna Nair Preethi Nesbø Jo Nicieja Stanisław Nothomb Amelie Nowakowski Marek Nowik Mirosław Obertyńska Beata Oksanen Sofi Ossendowski Antoni Ferdynand Paukszta Eugeniusz Pawełczyńska Anna Pezzelli Peter Pilch Krzysztof Platerowa Katarzyna Plebanek Grażyna Płatowa Wiktoria Proust Marcel Pruszkowska Maria Pruszyńska Anna Quinn Spencer Rabska Zuzanna Rankin Ian Rejmer Małgorzata Reszka Paweł Rutkowski Krzysztof Rylski Eustachy Sadler Michael Safak Elif Schirmer Marcin Seghers Jan Sobański Antoni Staalesen Gunnar Stanowski Krzysztor Stasiuk Andrzej Stec Ewa Stenka Danuta Stockett Kathryn Stulgińska Zofia Susso Eva Sypuła-Gliwa Joanna Szabo Magda Szarota Piotr Szczygieł Mariusz Szejnert Małgorzata Szumska Małgorzata Terzani Tiziano Theorin Johan Thompson Ruth Todd Jackie Tomkowski Jan Tristante Jeronimo Tullet Herve Velthuijs Max Venclova Tomas Venezia Mariolina Vesaas Tarjei Wachowicz-Makowska Jolanta Waltari Mika Wałkuski Marek Wańkowicz Melchior Warmbrunn Erika Wassmo Herbjørg Wasylewski Stanisław White Patrick Wiechert Ernst Wieslander Jujja Włodek Ludwika Zevin Gabrielle Zyskowska-Ignaciak Katarzyna
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...