poniedziałek, 10 grudnia 2012

Emily Dickinson (10.12.1830 – 15.05.1886)


Emily DickinsonŹródło zdjęcia

Dziś przypada rocznica urodzin jednej z najsłynniejszych amerykańskich poetek, Emily Dickinson. Jej wiersze odkryłam całkiem niedawno i zachwyciłam się nimi! Zaczęłam więc szperać w sieci w poszukiwaniu informacji o ich autorce. Odkryłam, że koleje losu Poetki były niebanalne i na tyle intrygujące, że postanowiłam przybliżyć Wam jej życiorys.

Emily Elizabeth Dickinson urodziła się 10 grudnia 1830 r. w Amherst (Massachusets), gdzie mieszkała aż do śmierci. Jej rodzicami byli Edward i Emily Dickinson Norcross. Emily i jej rodzeństwo (starszy brat Austin i młodsza siostra Lavinia) byli wychowywani w spokojnej atmosferze dostatniego domu rodzinnego, w którym jednak obowiązywały surowe protestanckie reguły. Na czele rodziny stał ojciec, matka zaś nie była blisko związana emocjonalnie ze swoimi dziećmi, co mogło mieć wpływ na niektóre ekscentryczne zachowania Emily. Rodzina Dickinsonów była znana w Amherst. Jej dziadek był jednym z założycieli Amherst College, a jej ojciec był prawnikiem i skarbnikiem tej instytucji oraz politykiem zasiadającym w Izbie Reprezentantów. Pozycja jej rodziny zapewniła Poetce dobre wychowanie i edukację. Uczyła się najpierw w Amherst College, następnie wyjechała na naukę do Mount Holyoke College, skąd jednak wróciła w 1848 r. zaledwie po roku nauki z uwagi na silną tęsknotę za domem.
W Amherst prowadziła życie w odosobnieniu. Przez całe swoje życie rzadko opuszczała swój dom, nie przyjmowała gości. Prowadziła jednak ożywioną korespondencję z kilkoma osobami, które wywarły duży wpływ na jej osobowość. Jedną z tych osób był wielebny Charles Wadsworth, którego poznała na wycieczce do Filadelfii, a który wkrótce po wizycie w jej domu w 1860 r. wyjechał na Zachodnie Wybrzeże. Emily nazywała go „swoim najbliższym przyjacielem ziemskim”, ale nie mamy pewności, czy była w nim zakochana. Wiersze, które pozostawiła po sobie poetka, świadczą jednak o tym, że musiała ona przeżyć romantyczną, nieodwzajemnioną lub utraconą miłość.

Po powrocie do domu rodzinnego Emily coraz bardziej się izolowała, wycofywała się z życia towarzyskiego. Krąg ludzi, z którymi stykała się bezpośrednio, był bardzo wąski. W 1856 r. wygrała miejscowy konkurs pieczenia chleba, rok później była w jury tego konkursu. Więcej nie wiadomo o jej publicznym życiu, a raczej wiadomo, że nie istniało. W związku z coraz poważniejszymi schorzeniami matki obciążenie obowiązkami domowymi Emily uległo zwiększeniu mniej więcej od połowy lat 50-tych XIX w. „Obchodźcie się dobrze ze swoimi rodzicami, bo kiedy odchodzą świat staje się obcym i pustym miejscem” – napisała później.

Pierwsza połowa lat 60-tych, gdy izolacja Poetki coraz bardziej się pogłębiała, była najbardziej twórczym okresem jej życia. Nikt z jej otoczenia nie miał jednak pojęcia, że ta nieśmiała i wycofana osoba tworzyła jakiekolwiek wiersze. Prawie w ogóle nie wychodziła z domu, a pod koniec życia nawet nie witała się z gośćmi, którzy przychodzili do jej domu. Siedziała w swoim pokoju i tylko przez uchylone drzwi śledziła tok rozmów. Na podstawie analizy jej zachowania i pozostawionej korespondencji podejrzewa się, że cierpiała na chorobę afektywną dwubiegunową.

W 1874 r. ojciec Emily umiera, rok później, w wyniku wylewu krwi do mózgu, matka ulega częściowemu paraliżowi; umiera w 1882 r. Te przeżycia powodują znaczące osłabienie sił twórczych. Poetka pisała coraz mniej. Emily Dickinson zmarła 15 maja 1886 r.

Pisać zaczęła mając około 30 lat. Za życia Emily ukazało się bez jej wiedzy i anonimowo siedem wierszy. Dopiero, gdy zmarła w 1886 r. jej młodsza siostra Lavinia odkryła w kuferku z wiśniowego drewna aż 1775 rękopisów. Lavinia zwróciła się najpierw do ukochanej brata Emily i swojej przyjaciółki – Mabel Loomis Todd. Część wierszy została jednak w posiadaniu rodziny Dickinsonów, a na ich tle powstał spór uniemożliwiający wydanie zbiorcze poezji Emily Dickinson przez ponad pół wieku. Pierwsza część wierszy Poetki pozostających w posiadaniu Mabel Loomis Todd, znacząco przerobionych w stosunku do oryginału, została opublikowana w 1890 r. Dopiero w 1955 r. opublikowano pełne wydanie wierszy Emily w oryginalnej formie wraz z listami. Wcześniejsze były redagowane -szokująco niekonwencjonalne epitety zastąpiono bardziej utartymi określeniami, starannie wygładzono chropowatości wersyfikacji i intonacyjne załamania, dziwaczną interpunkcję i pisownię. A te właśnie cechy jej twórczości spowodowały, że autorkę uznano za najwybitniejszą i najbardziej oryginalną poetkę amerykańską.

Źródła:http://www.afektywni.pl/emilydickinson,195,l1.html
http://www.poemhunter.com/emily-dickinson/biography/


Kilka wierszy Poetki przedstawiam poniżej


Jeśli zaleczę choć jedno serce,
nie będę żyła na próżno;
jeśli choć jednej pomogę rozterce,
jednej ranie ulgą posłużę, jeśli jednego małego ptaka
z powrotem do gniazda włożę
nie będę zyła na próżno

***

Czy Niebo jest lekarzem?
Mówią, że ono leczy,
a przecie pośmiertna kuracja
jest nieskuteczna.

Czy Niebo to Izba Skarbowa?
Jest tam wykaz, ile się od nas należy,
ale wszelkim takim układom
ja nie dowierzam

 ***

Wszystkie me siły ujęłam w dłoń
i stanęłam ze światem do walki;
może to mniej niż Dawid miał,
lecz ja miałam więcej odwagi.

Celowałam z mej procy, ale wnet
sama tylko w boju poległam.
Nie wiem, czy Goliat za wielki był,
czy za mała byłam ja biedna

***

 Nadzieja to pierzasty stwór,
Dusza – to grzęda dla niej:
Stamtąd bezsłowną melodią brzmi,
co nigdy nie ustanie.

Najsłodsza, gdy szaleje sztorm…
Jakaż by to musiała być ulewa,
której by się wystraszył ptak,
co tysiącom pogodę wyśpiewał

Słychać go było w najsurowszej z zim,
na najbardziej obcych głębinach,
i nawet mrąc z głodu nie poprosił nikogo
o jedną okruszynę.


***

Że zawsze kochałam,
dowiodę najprościej
wyznając, że zbyt mało
dawałam miłości.

Że zawsze kochać będę,
gotowam obiecać,
bo miłość to życie,
a życie to wieczność.

Jedno tylko jeszcze –
- jeśli wątpisz o tym –
mogęć ofiarować:
Golgotę.



Tłumaczyła Kazimiera Iłłakowiczówna


Podpis Emily DickinsonŹródło zdjęcia



4 komentarze:

  1. Interesującą postać nam przybliżyłaś.Wiersze pełne liryzmu - piękne.)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. To tylko drobna próbka :) Dysponuję jedynie małym tomikiem Jej wierszy w tłumaczeniu Kazimiery Iłłakowiczówny, rozglądam się za tłumaczeniami Stanisława Barańczaka. Na szczęście w sieci można znaleźć duży wybór poezji Emily Dickinson. Pisała pięknie i nieszablonowo, na pewno wyprzedzała swoją epokę.

      Usuń
  2. bardzo sympatyczna notka. przyszlam tu zaintrygowana zdjeciem mej ulubionej poetki i chcialam zostawic tylko maly komentarz odnosnie tlumaczenia, ale widze, ze juz jestes na dobrej drodze :) koniecznie, koniecznie poszukaj przekladu S.Baranczaka! dla mnie jest on jedyny i niezastapiony. gdy po latach wiedziona tesknota poszukalam tomiku ED, natknelam sie wlasnie na tlumaczenie K.Ii i az zawylam z bolu, zawodu i niezgody. w jej oczach, poezja ED wydala mi sie tepa, plaska i martwa. przeklad Baranczaka az skrzy sie znaczeniami, glebia i trafnoscia (wiernoscia i precyzja; choc nie tylko to. przeciez dobrze rozumiemy, ze w tlumaczeniu Poezji, nie tylko o dokladnosc wiernosc tekstu chodzi).
    coz, S.Baranczak to w koncu mistrz Slowa. porownaj, sama zobaczysz :)

    OdpowiedzUsuń
  3. Rozglądam się od jakiegoś czasu, ale to dość trudne zadanie :) Czytałam niektóre wiersze ED w tłumaczeniu S. Barańczaka w internecie i wiem, że są wspaniałe.
    Szczerze mówiąc w tej notce chciałam przytoczyć kilka wierszy Poetki w wersji oryginalnej i w tłumaczeniu Barańczaka, ale ponieważ był już późny niedzielny wieczór wybrałam łatwiejszą opcję i skorzystałam z tłumaczenia K. Iłłakowiczówny, który mam na podorędziu. :)

    OdpowiedzUsuń

Ze względu na nasilony ostatnio napływ spamu, możliwość komentowania przez użytkowników anonimowych została zablokowana.
Niestety, nie zawsze jestem w stanie od razu odpowiedzieć na komentarz. Dziękuję za wyrozumiałość i komentowanie. :)

Autorzy

Agopsowicz Monika Albaret Celeste Albom Mitch Alvtegen Karin Austen Jane Babina Natalka Bachmann Ingeborg Baranowska Małgorzata Becerra Angela Beekman Aimee Bek Aleksander Bellow Saul Bennett Alan Bobkowski Andrzej Bogucka Maria Bonda Katarzyna Brabant Hyacinthe Braine John Brodski Josif Calvino Italo Castagno Dario Cegielski Tadeusz Cejrowski Wojciech Cherezińska Elżbieta Cleeves Ann Courtemanche Gil Crummey Michael Cusk Rachel Czapska Maria Czarnyszewicz Florian Dallas Sandra de Blasi Marlena Didion Joan Dmochowska Emma Doctorow E.L. Domańska-Kubiak Irena Dostojewska Anna Drinkwater Carol Drucka Nadzieja Druckerman Pamela Dunlop Fuchsia Edwardson Ake Evans Richard Fadiman Anne Faulkner William Fiedler Arkady Fletcher Susan Fogelström Per Anders Fønhus Mikkjel Fowler Karen Joy Franzen Jonathan Frayn Michael Fryczkowska Anna Gaskell Elizabeth Gilmour David Giordano Paolo Goetel Ferdynand Goethe Johann Wolfgang Gołowkina Irina Grabowska-Grzyb Ałbena Grabski Maciej Green Penelope Grimes Martha Grimwood Ken Gunnarsson Gunnar Gustafsson Lars Gutowska-Adamczyk Małgorzata Guzowska Marta Hagen Wiktor Hamsun Knut Hejke Krzysztof Herbert Zbigniew Hill Susan Hoffmanowa Klementyna Holt Anne Hovsgaard Jens Hulova Petra Ishiguro Kazuo Iwaszkiewicz Jarosław Iwaszkiewiczowa Anna Jaffrey Madhur Jakowienko Mira Jamski Piotr Jaruzelska Monika Jastrzębska Magdalena Jersild Per Christian Jörgensdotter Anna Jurgała-Jureczka Joanna Kaczyńska Marta Kallentoft Mons Kanger Thomas Kanowicz Grigorij Karon Jan Karpiński Wojciech Kaschnitz Marie Luise Kolbuszewski Jacek Komuda Jacek Kościński Piotr Kowecka Elżbieta Kraszewski Józef Ignacy Kroh Antoni Kruusval Catarina Krzysztoń Jerzy Kuncewiczowa Maria Kutyłowska Helena Lackberg Camilla Lanckorońska Karolina Lander Leena Larsson Asa Lehtonen Joel Lupton Rosamund Lurie Alison Ładyński Antonin Łopieńska Barbara Łozińska Maja Łoziński Mikołaj Mackiewicz Józef Magris Claudio Malczewski Rafał Maloney Alison Małecki Jan Manguel Alberto Mankell Henning Mann Wojciech Mansfield Katherine Marai Sandor Marias Javier Marinina Aleksandra Marklund Liza Marquez Gabriel Masłoń Krzysztof Mazzucco Melania Meder Basia Meller Marcin Meredith George Michniewicz Tomasz Miłoszewski Zygmunt Mitchell David Mizielińscy Mjaset Christer Mrożek Sławomir Mukka Timo Murakami Haruki Musierowicz Małgorzata Musso Guillaume Muszyńska-Hoffmannowa Hanna Nair Preethi Nesbø Jo Nicieja Stanisław Nothomb Amelie Nowakowski Marek Nowik Mirosław Obertyńska Beata Oksanen Sofi Ossendowski Antoni Ferdynand Paukszta Eugeniusz Pawełczyńska Anna Pezzelli Peter Pilch Krzysztof Platerowa Katarzyna Plebanek Grażyna Płatowa Wiktoria Proust Marcel Pruszkowska Maria Pruszyńska Anna Quinn Spencer Rabska Zuzanna Rankin Ian Rejmer Małgorzata Reszka Paweł Rutkowski Krzysztof Rylski Eustachy Sadler Michael Safak Elif Schirmer Marcin Seghers Jan Sobański Antoni Staalesen Gunnar Stanowski Krzysztor Stasiuk Andrzej Stec Ewa Stenka Danuta Stockett Kathryn Stulgińska Zofia Susso Eva Sypuła-Gliwa Joanna Szabo Magda Szarota Piotr Szczygieł Mariusz Szejnert Małgorzata Szumska Małgorzata Terzani Tiziano Theorin Johan Thompson Ruth Todd Jackie Tomkowski Jan Tristante Jeronimo Tullet Herve Velthuijs Max Venclova Tomas Venezia Mariolina Vesaas Tarjei Wachowicz-Makowska Jolanta Waltari Mika Wałkuski Marek Wańkowicz Melchior Warmbrunn Erika Wassmo Herbjørg Wasylewski Stanisław White Patrick Wiechert Ernst Wieslander Jujja Włodek Ludwika Zevin Gabrielle Zyskowska-Ignaciak Katarzyna
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...