wtorek, 22 stycznia 2013

150 lat temu...



Artur Grottger, "Branka", cykl Polonia
Źródło zdjęcia


Dziś mija 150 lat od wybuchu powstania styczniowego, największego polskiego powstania narodowego przeciwko Rosji. Była to najdłużej trwająca kampania mająca na celu wyzwolenie Polski znajdującej się w tamtym czasie pod zaborami. Powstanie objęło Królestwo Polskie, Litwę, Białoruś i część Ukrainy. Przed jego rozpoczęciem przez Królestwo Polskie przetoczyła się fala protestów demonstracji. Bezpośrednim powodem wybuchu powstania była zarządzona w trybie nagłym „branka” do wojska carskiego przedstawicieli polskich organizacji patriotycznych, co było efektem napiętej od ok. 1860 r. sytuacji politycznej. Powyższy obraz Artura Grottgera dotyczy właśnie tego wydarzenia. 





Nie będę tu rozpisywać się o historii i o przebiegu powstania. Te informacje o większym lub mniejszym poziomie szczegółowości można znaleźć w wielu miejscach w sieci. Ponadto, dostępny jest interesujący dodatek tematyczny „Polityki” poświęcony powstaniu styczniowemu.

 

Tym, co nurtuje wielu Polaków interesujących się historią, to pytanie, czy było warto podejmować tę walkę? Klęska Powstania spowodowała bowiem olbrzymie straty materialne i ludnościowe. Majątki uczestników walk zostały skonfiskowane (tylko w Królestwie Polskim  skonfiskowano 1660 majątków). W Powstaniu zginęły dziesiątki tysięcy osób, kilkanaście tysięcy zesłano na Syberię, wiele tysięcy ludzi przesiedlono. 

Zlikwidowano odrębność i autonomię Królestwa Polskiego. W popowstańczych latach w „Priwislanskim Kraju”, jak nazwano terytorium Królestwa Polskiego, prowadzono nasiloną rusyfikację zakazując m.in. działalności oświatowej i kulturalnej w języku polskim. Za używanie zakazanego języka polskiego groziła zsyłka. Wielu ludzi uwięziono na dziesiątki lat, prześladowano, uczyniono wiele krzywdy ludzkiej. Ogromnym represjom poddano również Kościół rzymsko-katolicki i unicki. 


Mogiła powstańców z 1863 r.
wspominana w "Nad Niemnem"
Źródło zdjęcia

A jednak późniejsza legenda powstania miała olbrzymie, trudne do przecenienia znaczenie dla polskiej inteligencji i kształtowania się świadomości narodowej. Jego echa pobrzmiewają w wielu dziełach literackich XIX i XX w. , żeby wymienić chociażby „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, „Lalkę” Bolesława Prusa czy twórczość Stefana Żeromskiego („Wierna rzeka”, „Rozdziobią nas kruki, wrony”).




Cechą charakterystyczną lat przed i po powstaniu była powszechna żałoba narodowa, która wyrażała się m.in. w sposobie ubierania się pań „z towarzystwa”, które powszechnie nosiły w tym czasie czarne suknie i biżuterię żałobną. Ten nastrój znajduje odzwierciedlenie w malarstwie tamtych lat.


Józef Simmler, Portret Julii z Hoegenstallerów Simmlerowej, 1863
Źródło zdjęcia

Józef Simmler, Portret Julii Bokg (Bock),  1861
Źródło zdjęcia
 


Źródło zdjęcia
Złote ozdoby zastąpiła tzw. „czarna biżuteria” wykonywana z lawy wulkanicznej, rogu i czarno oksydowanego srebra i stali. W metal wprawiano czarne kamienie: gagat (odmiana węgla), onyks, dżet francuski (szlifowane czarne szkło), ebonit, heban, czarny dąb lub inne czernione drewno. Noszono także chętnie metalowe krzyżyki i brosze w formie krzyżyków, gdzie łączono emblematy narodowe z religijnymi. Pamiątki z tego okresu można oglądać w wielu polskich muzeach.


Władze carskie, z wrodzonym sobie taktem, usiłowały przeciwdziałać tym manifestacjom patriotyzmu. Np. zakazywano urzędnikom obsługiwać petentek ubranych na czarno. Opublikowana w dniu 2 listopada 1863 r. instrukcja gen. Fiodora Berga w „Kurjerze Warszawskim” informowała, iż: "Kapelusz powinien być kolorowy, jeżeli zaś będzie czarny to ma być ubrany kwiatami lub też wstążkami kolorowemi, lecz pod żadnym pozorem nie białemi. Pióra czarne i białe przy czarnych kapeluszach są zabronione. Kaptury mogą być czarne na podszewce kolorowej, lecz nie białej. Wzbronione jest używanie: czarnych woalek, rękawiczek, równie jak parasolek czarnych i czarnych z białem, jak niemniej takichże szalów, chustek, szalików i chusteczek na szyję oraz sukien zupełnie czarnych jako też czarnych z białem. Salopy, burnusy, futra, palta i inne wierzchnie ubrania mogą być czarne, lecz bez białego. Dla mężczyzn pod żadnym pozorem żałoba miejsca mieć nie może." Powyższy zakaz nie dotyczył kobiet, które straciły ojca, matkę lub męża, ale musiały one postarać się o stosowne zaświadczenie i nosić je przy sobie na wypadek kontroli. (źródło informacji )

Paradoksalnie, ta powszechna atmosfera smutku i żałoby niezmiernie przyczyniła się do podtrzymania, a może nieraz i obudzenia uczuć patriotycznych, co w dużej mierze pomogło utrzymać polskość i dotrwać do odzyskania niepodległości. "Praca u podstaw" podjęta po klęsce powstania, przyniosła owoce w XX wieku. 


Pamiętajmy i nie zapominajmy...




Miło mi donieść o interesującej akcji, która ma na celu upamiętnienie powstania styczniowego. 
 
W niedzielę, 27 stycznia 2013 r., o godz. 13.00 przy pomniku Mikołaja Kopernika na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie rozpocznie się gra miejska Powstanie Styczniowe w Warszawie. 

Celem gry jest przejście szlakiem miejsc związanych z powstaniem styczniowym w Warszawie, zapoznanie się z ich historią oraz osobami związanymi z tym wydarzeniem. Gra ma charakter edukacyjno-popularyzatorski, zatem nie trzeba być omnibusem w zakresie powstania styczniowego, bo właśnie podczas gry przy rozwiązywaniu różnych zadań, będzie okazja zdobyć lub odnowić swą wiedzę. 

By wziąć udział w grze należy zgłosić się do niej jako uczestnik indywidualny, bądź zespół (nie więcej niż 5 osób w jednym zespole), wysyłając maila, z podaniem imion oraz nazwisk członków zespołu oraz numeru telefonu do przynajmniej jednej z osób, na adres dariussds@wp.pl. Zgłosić może się każdy, także osoby niepełnoletnie pod opieką lub za zgodą rodziców. Należy zabrać ze sobą długopis. 

Można się zgłaszać do soboty 26 stycznia 2013 r, do godz. 16:59. Jednak liczba miejsc jest ograniczona, a o zakwalifikowaniu do udziału w grze decyduje kolejność zgłoszeń osób lub zespołów. Udział w grze jest darmowy. 

Grę poprowadzi Dariusz Zielonka, przewodnik po Warszawie. 

Za www.historia.org.pl i www.przewodnik-warszawa.com 

11 komentarzy:

  1. Jeszcze bym dodała do tej czarnej biżuterii bardzo popularne pierścionki z włosia końskiego.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Gdy zaczęłam wgłebiać się w temat biżuterii żałobnej okazało się, że istnieje mnóstwo przykładów i odmian tejże. Na niektórych blogach można znaleźć świetne teksty dotyczące tej kwestii. Nawiasem mówiąc, to niezły pomysł na pracę magisterską, a nawet doktorską.

      Usuń
    2. Alicja, od razu mi się te nieszczęsne oporniki przypomniały... ale rozróżniam tutaj dwie rzeczy: biżuteria popowstaniowa jako znak żałoby (a jednocześnie namacalny dowód tego, że "prawdziwą" biżuterię oddało się na potrzeby powstania) i oporniki jako znak (dość żartobliwy)... oporu wobec poczynań władzy, nic nie kosztujący, a puszczający jedynie oko do innych.

      Usuń
  2. Ten dodatek "Polityki" o powst. stycz. mam i już przeczytałam, mnóstwo ciekawostek, warto kupić i mieć w domu.
    A' propos biżuterii powstańczej... Po pierwsze przypomniał mi się stan wojenny i ówczesna biżuteria ze srebra z czarnymi dodatkami. Do dziś mam swój pierścionek z gagatem z lat 80. To były wyraźne nawiązania do wzorów z okresu powstania styczniowego.
    A druga wiadomość - dla projektantów biżuterii i artystów wszelakich. Został właśnie ogłoszony konkurs na biżuterię patriotyczną, więcej informacji jest na blogu księdza Isakowicza-Zaleskiego.
    Fajnie, że napisałaś o powstaniu!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dodatek "Polityki" również kupiłam, ale zdążyłam go jedynie przejrzeć. Mam go jednak pod ręką i przyjdzie na niego czas :)
      Ze stanem wojennym kojarzę głównie opowrniki, o których wspomniałaś wyżej.
      O takich rocznicach jak ta dzisiejsza trzeba pamiętać i przypominać, zwłaszcza gdy są okrągłe. Trochę smutno mi się zrobiło, gdy zobaczyłam, że w sondażu tylko 30% ankietowanych wiedziało, że powstanie miało miejsce w XIX w. :(

      Usuń
  3. W związku z rocznicą zastanawiałam się ostatnio nad literaturą dotyczącą powstania styczniowego i poza tym, że odbijało się ono w niej echem nie przypomniałam sobie innych pozycji z powstaniem w tle. Ale może po prostu wynika to z braków wiedzy. A dodatek, jeśli jutro dostanę to chętnie kupię

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja również kojarzę tylko te największe dzieła, w których powstanie, jego mitologia są wszechobecne. W zaborze rosyjskim nie można było pisać o tym zrywie w sposób otwarty, więc nie jestem pewna, czy ta literatura jest obfita.

      Usuń
  4. Rozpoczęłam powtórki literatury z powstaniem w tle. Oczekuję również nowości wydawniczych.
    To dobrze, że na blogach zostanie ślad rocznicy, która niektórym przeszkadza.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ciekawa jestem, czy pojawią się nowości wydawnicze dotyczące tematu powstania. Nie słyszałam o takich planach wydawniczych, ale nie jestem z "branży", więc to o niczym nie świadczy :)

      Usuń
    2. Widziałam w wydawnictwie Zysk i ska; być może później wyda coś i Bellona, może Rebis.

      Usuń

Ze względu na nasilony ostatnio napływ spamu, możliwość komentowania przez użytkowników anonimowych została zablokowana.
Niestety, nie zawsze jestem w stanie od razu odpowiedzieć na komentarz. Dziękuję za wyrozumiałość i komentowanie. :)

Autorzy

Agopsowicz Monika Albaret Celeste Albom Mitch Alvtegen Karin Austen Jane Babina Natalka Bachmann Ingeborg Baranowska Małgorzata Becerra Angela Beekman Aimee Bek Aleksander Bellow Saul Bennett Alan Bobkowski Andrzej Bogucka Maria Bonda Katarzyna Brabant Hyacinthe Braine John Brodski Josif Calvino Italo Castagno Dario Cegielski Tadeusz Cejrowski Wojciech Cherezińska Elżbieta Cleeves Ann Courtemanche Gil Crummey Michael Cusk Rachel Czapska Maria Czarnyszewicz Florian Dallas Sandra de Blasi Marlena Didion Joan Dmochowska Emma Doctorow E.L. Domańska-Kubiak Irena Dostojewska Anna Drinkwater Carol Drucka Nadzieja Druckerman Pamela Dunlop Fuchsia Edwardson Ake Evans Richard Fadiman Anne Faulkner William Fiedler Arkady Fletcher Susan Fogelström Per Anders Fønhus Mikkjel Fowler Karen Joy Franzen Jonathan Frayn Michael Fryczkowska Anna Gaskell Elizabeth Gilmour David Giordano Paolo Goetel Ferdynand Goethe Johann Wolfgang Gołowkina Irina Grabowska-Grzyb Ałbena Grabski Maciej Green Penelope Grimes Martha Grimwood Ken Gunnarsson Gunnar Gustafsson Lars Gutowska-Adamczyk Małgorzata Guzowska Marta Hagen Wiktor Hamsun Knut Hejke Krzysztof Herbert Zbigniew Hill Susan Hoffmanowa Klementyna Holt Anne Hovsgaard Jens Hulova Petra Ishiguro Kazuo Iwaszkiewicz Jarosław Iwaszkiewiczowa Anna Jaffrey Madhur Jakowienko Mira Jamski Piotr Jaruzelska Monika Jastrzębska Magdalena Jersild Per Christian Jörgensdotter Anna Jurgała-Jureczka Joanna Kaczyńska Marta Kallentoft Mons Kanger Thomas Kanowicz Grigorij Karon Jan Karpiński Wojciech Kaschnitz Marie Luise Kolbuszewski Jacek Komuda Jacek Kościński Piotr Kowecka Elżbieta Kraszewski Józef Ignacy Kroh Antoni Kruusval Catarina Krzysztoń Jerzy Kuncewiczowa Maria Kutyłowska Helena Lackberg Camilla Lanckorońska Karolina Lander Leena Larsson Asa Lehtonen Joel Lupton Rosamund Lurie Alison Ładyński Antonin Łopieńska Barbara Łozińska Maja Łoziński Mikołaj Mackiewicz Józef Magris Claudio Malczewski Rafał Maloney Alison Małecki Jan Manguel Alberto Mankell Henning Mann Wojciech Mansfield Katherine Marai Sandor Marias Javier Marinina Aleksandra Marklund Liza Marquez Gabriel Masłoń Krzysztof Mazzucco Melania Meder Basia Meller Marcin Meredith George Michniewicz Tomasz Miłoszewski Zygmunt Mitchell David Mizielińscy Mjaset Christer Mrożek Sławomir Mukka Timo Murakami Haruki Musierowicz Małgorzata Musso Guillaume Muszyńska-Hoffmannowa Hanna Nair Preethi Nesbø Jo Nicieja Stanisław Nothomb Amelie Nowakowski Marek Nowik Mirosław Obertyńska Beata Oksanen Sofi Ossendowski Antoni Ferdynand Paukszta Eugeniusz Pawełczyńska Anna Pezzelli Peter Pilch Krzysztof Platerowa Katarzyna Plebanek Grażyna Płatowa Wiktoria Proust Marcel Pruszkowska Maria Pruszyńska Anna Quinn Spencer Rabska Zuzanna Rankin Ian Rejmer Małgorzata Reszka Paweł Rutkowski Krzysztof Rylski Eustachy Sadler Michael Safak Elif Schirmer Marcin Seghers Jan Sobański Antoni Staalesen Gunnar Stanowski Krzysztor Stasiuk Andrzej Stec Ewa Stenka Danuta Stockett Kathryn Stulgińska Zofia Susso Eva Sypuła-Gliwa Joanna Szabo Magda Szarota Piotr Szczygieł Mariusz Szejnert Małgorzata Szumska Małgorzata Terzani Tiziano Theorin Johan Thompson Ruth Todd Jackie Tomkowski Jan Tristante Jeronimo Tullet Herve Velthuijs Max Venclova Tomas Venezia Mariolina Vesaas Tarjei Wachowicz-Makowska Jolanta Waltari Mika Wałkuski Marek Wańkowicz Melchior Warmbrunn Erika Wassmo Herbjørg Wasylewski Stanisław White Patrick Wiechert Ernst Wieslander Jujja Włodek Ludwika Zevin Gabrielle Zyskowska-Ignaciak Katarzyna
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...